MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin Türkiye'de 19 yeni il ve 78 yeni ilçe kurulmasını öngören '100 İl 1000 İlçe' projesini yeniden gündeme getirmesi, Adıyaman'ın Kahta ilçesinin il olma beklentisini artırmış bulunmaltadır.Nüfusu 136 bini aşan, tarihi ve turistik değerleriyle öne çıkan, Kahta İlçesi, ulusal ve yerel basında il olmaya aday ilçeler arasında gösterilmektedir. Ancak bu il olacak olan 19 ilçenin isimleri Bahçeli, tarafından henüz belirlenmemiştir.
Türkiye’de nüfus, ekonomik büyüklük, şehir merkezine uzaklık ve hinterland gibi kriterler açısından il olmaya en yakın/muhtemel öne çıkan ilçeler şunlardır:
1-Alanya (Antalya)
2-Tarsus (Mersin)
3-İskenderun (Hatay)
4-Fethiye (Muğla)
5-Manavgat (Antalya)
7-Siverek (Şanlıurfa)
7-Cizre (Şırnak)
8-Yüksekova (Hakkari)
9-Ereğli (Zonguldak)
10-Gebze (Kocaeli)
11-Bandırma (Balıkesir)
12-Nazilli (Aydın)
13-Akhisar (Manisa)
14-Lüleburgaz (Kırklareli)
15-Çorlu (Tekirdağ)
16-İnegöl (Bursa)
17-Ereğli (Konya)
18-Elbistan (Kahramanmaraş)
19-Kozan (Adana)
20-Midyat (Mardin)
21-Kahta (Adıyaman)
22-Erciş (Van)
23-Ergani (Diyarbakır)
Bir ilçenin il statüsü kazanması (il yapılması) için Türkiye’de hem yasal hem de sosyo-ekonomik açıdan belirli kriterlerin ve şartların sağlanması gerekir. Anayasa'nın 126. maddesine göre il kurulması, kaldırılması, adlarının, sınırlarının ve merkezlerinin değiştirilmesi ancak kanunla olur.
Kanuni çerçevenin yanı sıra uygulamada ve yürütülen idari çalışmalarda esas alınan temel il olma kriterleri şunlardır:
1. Nüfus Kriteri
Merkez Nüfusu: İl olmaya aday ilçenin kent merkez nüfusunun en az 100.000 olması genel bir idari beklentidir.
Hinterland/Bağlanacak Bölge Nüfusu: İlçenin kendisine bağlanacak çevre ilçe ve köylerle birlikte toplam etkileşim alanındaki nüfusunun yeterli büyüklükte olması gözetilir.
2. Coğrafi ve Konum Şartları
İl Merkezine Uzaklık: İlçenin mevcut il merkezine olan uzaklığının en az 50 kilometre olması (ulaşım, idari hizmetlere erişim ve coğrafi kopukluk açılarından) değerlendirilir.
Hinterland Genişliği ve Stratejik Konum: Çevresindeki belde, köy ve diğer yakın ilçeler için bir çekim ve ulaşım merkezi konumunda olması gerekir.
3. Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Seviyesi
Ekonomik Çeşitlilik: Tarım, sanayi, ticaret ve hizmet sektörlerinde gelişmişlik.
Mali Kapasite: Yerel gelir potansiyeli ve vergi tahsilat gücünün idari yükü taşıyabilecek seviyede olması.
Sosyal Altyapı: Üniversite/fakülte varlığı, hastane ve sağlık tesislerinin kapasitesi, kültürel ve sosyal yaşam olanakları.
4. Kentleşme ve Altyapı
Şehirleşme oranı ve imar planlarının düzenliliği.
Ulaşım ağlarının (karayolu, demiryolu vb.) gelişmişliği.
Teknik altyapı (su, kanalizasyon, enerji, haberleşme) şebekelerinin yeterliliği.
5. Yasal ve İdari Süreç
İçişleri Bakanlığı Değerlendirmesi: Kriterleri sağlayan ilçeler için fizibilite ve etüt raporları hazırlanır.
TBMM Kanun Teklifi: İl kurulmasına dair kanun teklifi TBMM’ye sunulur.
Yasalaşma: TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilip Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla il statüsü resmiyet kazanır.
Fadlı DOĞAN
Araştırmacı Yazar
